5 - دين واليان هرگاه واليان از پيروان مذهب شيعهء اثنى عشرى - كه مورد توجه و تبليغ خاص صفويان بود - بودند اين امر در استحكام روابط طرفين سهم مهمى به عهده داشت . خاندان كرد اردلان و اتابكان لر از ازمنهء قديم شيعى مذهب بوده‌اند « 616 » . اگر واليان پيرو مذهب يا دين ديگرى سواى شيعهء اثنى عشرى بودند به انحاء گوناگون كوشيده مىشد كه آنان را به قبول مذهب تشيع وادار سازند . فرمانروايان آل مشعشع در خوزستان شيعى مذهب بودند ، اما نه بدان صورت و صبغه كه صفويان تبليغ مىكردند . در نتيجه در سال 914 ( - 9 - 1508 م . ) شاه - اسمعيل اول فرمان به قتل سلطان على فرمانرواى وقت آن ديار و برادرش كه در بغداد به دربار آمده بودند داد . علت اين مجازات هم زندقهء اين دو تن بود . واليان بعدى از اين اقدام عبرت گرفتند و فرمانروايان حويزه از اين لحظه به بعد همه از پيروان مؤمن و سرسپردهء شيعهء اثنى عشرى شدند « 617 » . شيروانشاهان مانند اكثريت رعاياى خود سنى مذهب بودند . در سال 923 يا 924 ( - 18 - 1517 م . ) فرمانرواى وقت آن ديار شيخ شاه ، كس به دربار فرستاد تا مراتب انقياد و فرودستى خود را به ثبوت رساند . شاه نيز براى اينكه حسن نيت شاهانهء خود را نشان دهد « وكيل » خود را به همراه « صدر » به شيروان فرستاد « 618 » . صدر مطابق اظهار روضة الصفويه وظيفهء خاصى به عهده داشت . وى مىبايست ظلمتى را كه دربارهء « بعضى مسائل ملت عاليهء اماميه » « 619 » در قلب شيخ -

--> - دستخط نمرهء 7654 Add ( فهرست ريو ، ص 808 ) ، برگ a 193 . رونوشت ديگرى از همين فرمان همچنين در مكتوبات خان احمد خان ( برگ a 82 تا b 83 ) و نسخهء جامعهء مراسلات اولوا الالباب تأليف ايواغلى ( برگ b 114 تا b 117 ) . ( 616 ) - رجوع شود به مقالهء مينورسكى تحت عنوان Senna در دائرة المعارف اسلامى ، چاپ اول ، جلد چهارم ، ص 240 به بعد ؛ مقالهء كوچك از همين نويسنده در جلد سوم دائرة المعارف اسلامى ، ص 52 به بعد . ( 617 ) - Caskel , Ein Mahdi 73 f . ( 618 ) - در اين مورد رجوع شود به درن ، ص 593 . ( 619 ) - روضة الصفويه ، ص b 125 .